Geef of krijg jij wel 'ns ongevraagd advies?
Januari 2026
Mensen die spontaan met ideeën op de proppen komen en aangeven dat het anders kan en moet, worden vaak gezien als een lastpak waar al snel met een grote boog omheen wordt gelopen. Maar het zijn juist deze mensen die zorgen voor vooruitgang en vernieuwing.
Toen een klein team van ingenieurs het idee van de iPhone aan Steve Jobs voorlegde, was zijn eerste reactie: “Dat is het domste idee wat ik ooit heb gehoord!”. Jobs was bang dat Apple zou veranderen in een telefoonbedrijf, weg van de technologie waar hij zo trots op was. Later, na vele gesprekken met het team, kwam Jobs daar op terug en de rest is geschiedenis.
Ongevraagd advies
Die ingenieurs gaven ongevraagd advies. Dat is advies in de vorm van een idee, oplossing, tip, mening of oordeel en wordt gegeven zonder dat iemand erom heeft gevraagd. Het komt meestal voort uit de intentie om te helpen, maar wordt vaak door de ontvanger ervaren als bemoeienis, betweterigheid of kritiek.
Maar waarom hebben we zo’n moeite met iemand die lekker met je meedenkt? Ongevraagd advies kan voelen als kritiek of een oordeel over jouw handelen en het kan jouw gevoel van autonomie aantasten, zeker wanneer je geen ruimte hebt gehad om eerst zelf om hulp te vragen. Daarnaast speelt timing een rol: ongevraagd advies komt niet altijd op een moment dat je er mentaal of praktisch voor openstaat. Ook denken we vaak dat mensen die ongevraagd advies geven, gericht zijn op zichzelf (bijvoorbeeld laten zien dat ze slim zijn).
Om ongevraagd advies te laten landen, is er zowel een rol voor de gever als de ontvanger ervan weggelegd. De gever van ongevraagd advies kan effectiever zijn door aan te sluiten bij de dagelijkse praktijk, het advies op een respectvolle en duidelijke manier te brengen en te laten merken dat het bedoeld is om mee te denken. De ontvanger kan meer openstaan door het advies te zien als een kans om te leren, nieuwsgierig te blijven en niet meteen in de verdediging te schieten. Als beide partijen hier aandacht voor hebben, wordt het gesprek al snel een stuk constructiever.
Een rebellenactie: De VAR in actie
In 2024 signaleerde de Verpleegkundige Adviesraad (VAR) van het Rode Kruis Ziekenhuis dat adviesaanvragen vaak onvoldoende scherp waren en niet altijd aansloten bij de verpleegkundige beroepspraktijk, waardoor de toegevoegde waarde van verpleegkundig advies beperkt bleef.
In plaats van het probleem alleen te benoemen, koppelde de VAR het signaal direct aan een concreet voorstel: het invoeren van duidelijke criteria voor adviesvragen. De raad ontwikkelde een checklist waarmee adviesaanvragen voortaan worden getoetst op relevantie en inhoud, aangevuld met een vast format voor adviezen. Deze werkwijze is vervolgens overgenomen en in gebruik genomen binnen de organisatie.
Heb jij een voorbeeld dat anderen kan inspireren of waar we van kunnen leren? Deel het met ons!
Duw het niet weg, maar omarm het
Het voorbeeld van de VAR laat zien dat ongevraagd advies effectief kan zijn wanneer het is gebaseerd op praktijkervaring, een duidelijk probleem benoemt en wordt vertaald naar een concrete, uitvoerbare oplossing.
Hier zit ook meteen een tip voor de gever van ongevraagd advies. Zorg dat je niet gewoon maar een mening of oordeel deelt, maar onderbouw het goed met praktijkvoorbeelden en data. De kans dat er dan wel naar je wordt geluisterd, is een stuk groter.
Voor de ontvanger van ongevraagd advies zouden opmerkingen als “Ik heb het je toch gezegd” en “Zie je nou wel?”niet irritant moeten zijn, maar juist een signaal dat je onvoldoende goed luistert naar die rebel in je team. Want dit wordt vaak helemaal niet gezegd om gewoon maar lastig of kritisch te zijn, maar komt vanuit een diepe betrokkenheid van iemand die graag met je meedenkt.
De rebellenoefening: Help! Ongevraagd advies, wat nu?
Ongevraagd advies wordt maar al te vaak als vervelend ervaren en dus in de wind geslagen. Maar daarmee laten organisaties enorme kansen liggen. Wat nu als je juist wel naar die meedenkers gaat luisteren?
Met deze oefening word je uitgedaagd om je eigen reactie kritisch onder de loep te nemen, want waar komt die irritatie vandaan? Had je het zelf al bedacht, of vind je de suggestie totale onzin? Welke aannames heb je waardoor je dit denkt en kloppen die eigenlijk wel?
Doorloop het stroomdiagram en ontdek hoe je beter met ongevraagd advies kan omgaan.
✅ Wil je de oefening in pdf-formaat? Kijk dan op de pagina met alle zorgrebellen oefeningen!
Meer verdieping?
🎧 Luister naar deze aflevering: “Hoe corrigeer ik mensen zonder dat het irritant is?”.
🎓 Uit onderzoek van Kyle David Dillon aan Harvard University blijkt dat mensen meer luisteren naar advies dat ze zelf hebben gevraagd, ook al is ongevraagd advies vaak beter.
Volgende editie
Iedereen die met een rebel te maken heeft weet het maar al te goed. Ze volgen niet gedwee en spreken zich uit wanneer ze het ergens niet mee eens zijn. Maar hoe doe je dat nou een beetje constructief? Daar staan we de volgende keer bij stil.
Tot de volgende keer!