Kan iedereen rebel-leren?
Mei 2026
Vaak wordt de vraag gesteld of rebellie aan te leren is. Maar wij zien dat precies andersom. Want rebellie kun je niet aanleren, maar wel afleren. Dat wordt duidelijk als je naar kinderen kijkt: zij zijn van nature eigenlijk allemaal rebels. Die willen het naadje van de kous weten, raken alles aan en blijven maar vragen stellen. Hun creativiteit is eindeloos, want geef ze een doos en ze toveren die in een mum van tijd om in een ruimteschip en verzinnen er een heel verhaal bij. En ze zeggen waar het op staat, niet bang om raar aangekeken te worden. Maar naarmate we ouder en volwassen worden, leren we dat gedrag af. De een wat meer dan de ander.
Het komt er dus eigenlijk op neer dat je dat conformisme en die meegaandheid weer een beetje moet afleren, zodat je het speelse en authentieke in jezelf opnieuw de ruimte kunt geven. Dat betekent vaker je mening durven geven, ook als die niet hetzelfde is als die van de groep. Een idee delen zonder bang te zijn voor wat anderen daarvan vinden, of een besluit van je leidinggevende in twijfel trekken als je weet dat er ook andere, betere opties zijn. Maar ook niet zomaar klakkeloos een protocol volgen als je aan alle kanten voelt dat je betere zorg kunt verlenen als je ervan afwijkt.
Durf je hart te volgen en laat je niet te veel leiden door wat anderen ervan zullen vinden. Het is die rebelse blik die hard nodig is om het stugge zorgsysteem te veranderen en jouw werkomgeving beter en plezierig te maken.
Makkelijker gezegd dan gedaan?
Maar hoe word je weer een beetje rebelser? Uit het onderzoek van Eline, gestaafd door de praktijkervaring van Simone, kwamen vier universele rebellenkenmerken naar voren: nieuwsgierigheid, creativiteit, sterk (moedig) en intuïtief. Hieronder kun je zien wat je wel en juist niet moet doen om die vier gedragskenmerken te ontwikkelen:
Een rebellenactie: Niet zomaar een ring
Deze keer delen wij een mooie rebellenactie uit het boek Werken met je hart van Dorin van Oss. Zij is verpleegkundige en was praktijkopleider van 2009 – 2016:
Tegenover mij zit mevrouw Ebbing, 77 jaar. Ik neem een korte anamnese bij haar af en bereid haar voor op een staaroperatie. Ondertussen controleer ik naam, geboortedatum en check ik welk oog geopereerd gaat worden. Ik zie dat mevrouw Ebbing geen begeleiding bij zich heeft.
“Bent u ergens allergisch voor?”, vraag ik haar. “Nee hoor, zuster en ik gebruik ook geen medicijnen”, antwoordt ze. “Heel mooi”, zeg ik en vervolg het gesprek. “Wordt u na de operatie opgehaald?”, vraag ik. “Nee zuster, ik ga met de taxi”. Ik noteer wat in haar dossier en als ik weer opkijk zie ik dat ze tranen in haar ogen heeft. “Gaat het wel met u?”. Ik zie dat zij een zakdoek pakt en flink haar neus snuit.
Ondertussen vraag ik mij af wat er met mevrouw aan de hand kan zijn. Mijn oog valt op een ring die ze om haar vinger draagt. “Wat een mooie ring”, probeer ik voorzichtig om het gesprek een wending te geven. “Ja”, verzucht mevrouw en ik zie dat zij opnieuw haar zakdoek pakt. Ze buigt iets naar voren en begint op zachte toon te spreken: “Weet u zuster… Mijn man is drie maanden geleden overleden. Wij deden alles samen en nu zit ik hier alleen. In deze ring zit een beetje as van mijn man.”
Nu weet ik waarom mevrouw Ebbing zo emotioneel is, maar ook hoe ik haar extra kan ondersteunen. “U heeft vast in het voorlichtingsboekje gelezen dat uw sieraden af moeten. Zou u het prettig vinden om uw ring om te houden? Dan plak ik uw ring af met een pleister.” Ik zie een glimlach verschijnen. “Dan is mijn man toch een beetje bij mij”, zegt zij.
Als ik het kantoor binnenkom, bespreek ik deze situatie met een stagiaire Elise. Waarop Elise zegt: “Ik heb net het protocol opgezocht en daar staat in dat sieraden af moeten in verband met de hygiëne.” “Ja, dat klopt”, antwoord ik. “Wat doe jij als een ring niet af kan bij een patiënt?”, vraag ik haar. “Dan plak ik de ring af”, zegt Elise. Er valt even een stilte en ik zie dat Elise begrijpt wat ik bedoel.
In het reflectieverslag van Elise lees ik een paar dagen later het volgende: Ik heb na de ingreep mevrouw Ebbing gesproken en ik realiseer mij hoe groot de emotionele waarde van deze ring was voor mevrouw. Ze was rustig tijdens de operatie, want zij voelde zich gezien en gehoord. Werken volgens protocol is belangrijk, maar soms komt het een patiënt ten goede om rekening te houden met een persoonlijke situatie en enigszins van het protocol af te wijken.
Natuurlijk mag je niet zomaar afwijken van een protocol, maar in dit geval heiligde het doel de middelen.
Heb jij een voorbeeld dat anderen kan inspireren of waar we van kunnen leren? Deel het met ons!
Rebellie in het onderwijs
Wij krijgen ontzettend veel berichten van mensen die in het onderwijs werken en aan de slag willen met rebellie in het lespakket. Super goed, want je kunt niet vroeg genoeg beginnen met het weer aanleren natuurlijk ;). Heb jij hier nou ook behoefte aan? Of zou je er interesse in hebben als wij een praktisch zorgrebellen-docentenpakket aanbieden? Dan horen wij heel graag van jou.
Met het invullen van een paar vragen help jij ons enorm!
Rebellenoefening: Kom erachter hoe rebels jij bent!
Een tijdje geleden hebben wij een rebellentest ontwikkeld, waarmee je op basis van 14 vragen erachter kunt komen hoe rebels jij bent en op welke vlakken jij nog stappen kunt zetten om nog constructiever te rebelleren.
Heb je de test al eens gedaan? We hebben er nu een oefening aan toegevoegd en als je eerder al aan de slag bent gegaan, is het misschien leuk om de test nog eens te doen om te kijken of je vooruitgang hebt geboekt.
Meer verdieping?
📕 Lees het boek “Werken met je hart” van Dorin van Oss, verpleegkundige en praktijkopleider van 2009 tot 2016. In deze bundel beschrijft zij situaties uit de praktijk in kleurrijke columns.
⏩️ Goed voorbeeld doet goed volgen. We hebben de neiging om rebellie groots en meeslepend te maken, maar het zit ‘m juist vaak in kleine dingen. Wil je geïnspireerd raken door rebellerende zorgprofessionals? Check dan onze website met een hele pagina vol voorbeelden!
🎧 Luister naar deze interessante podcast van VWS waarin Eline meer vertelt over rebellen in de zorg.
Volgende editie
Soms lijkt vertragen alsof je tijd verliest, maar in werkelijkheid creëer je juist ruimte. Door even gas terug te nemen, merk je dingen op die je anders over het hoofd ziet, kom je tot oplossingen voor hardnekkige problemen waar je al een tijdje mee stoeit en herken je kansen in plaats van ze te zien als obstakels of problemen. Volgende maand duiken we hier dieper in, want dit is een van de geheimen van rebellen waardoor ze tot verrassende inzichten komen.
Tot de volgende keer!